Περι πολιτισμικού ιμπεριαλισμού | ΕΝΩΣΙΣ Ιανουαρίου

στις

african-culture-2010-4_1

Σκοπός του συγκεκριμένου άρθρου είναι να επιχειρήσει να θέσει κάποιους προβληματισμούς, να δώσει τροφή για σκέψη σχετικά με τη λεπτή διαχωριστική γραμμή πολιτισμικού ιμπεριαλισμού από τη μία και πολιτισμικής αντίστασης από την άλλη. Στις σύγχρονες παραδοχές των κοινωνικών επιστημών, ο όρος «πολιτισμικός φονταμενταλισμός» έρχεται να δυναμιτίσει το ήδη πολωμένο κλίμα. Τα μεθοδολογικά εργαλεία που θα χρησιμοποιηθούν για να προσεγγιστεί το ζήτημα έρχονται να δώσουν μια τεράστια γκάμα αποτελεσμάτων. Η κριτική στάση σε αυτά, καθώς και η εφαρμογή τους στην πράξη, είναι αυτά που μπορούν να δώσουν επαρκή στοιχεία για το εάν αυτές οι μέθοδοι νομιμοποιούν ή όχι πρακτικές που συμβάλλουν στην καταπίεση των μαζών.

Η κυπριακή πραγματικότητα είναι ένα σημαντικό παράδειγμα ενός πολιτισμού σε εγρήγορση, σε μία διαρκή κινητικότητα. Η συμβολική και ιστορική ανθρωπολογία ήρθε να τονίσει τη ρευστότητα της κοινωνικής δομής και τη διαλεκτική σχέση της με το συμβάν, το κατά κάποιον τρόπο μη εξηγήσιμο εξωτερικό ερέθισμα1.  Στη νεωτερική κοινωνία, όπου υφίσταται ένας μεγάλος βομβαρδισμός από νέες πληροφορίες, η ανθρώπινη δράση προκύπτει από τη διάδραση αυτών των δύο συνισταμένων. Μία πολιτισμικά ορισμένη πρακτική η οποία είναι ικανή να αναπαράγει την προϋπάρχουσα δομή, μετασχηματίζοντας τις ίδιες τις σχέσεις που δίδουν νόημα σε μία κοινωνία2.

Η Κύπρος, λόγω μίας σωρείας από διάφορους πασιφανείς λόγους, μία κουκκίδα στη Μεσόγειο, υπόκειται σε πολλαπλές πολιτισμικές «επιτηρήσεις». Το κλασικό χαρακτηριστικό της (όπως και της υπόλοιπης Ελλάδας), να συνδυάζει πολιτισμικά χαρακτηριστικά Ανατολής και Δύσης, την κάνει ένα σχετικά ανοιχτό δομικό περιβάλλον, με αποτέλεσμα οι σχέσεις που δίδουν ερμηνείες να είναι επιρρεπείς σε προσαρτήσεις. Τα υπόλοιπα πρακτικά προβλήματα, όπως η γενικότερη τάση προς την παγκοσμιοποίηση, το ιστορικό της αγγλικής αποικιοκρατικής πολιτικής, η τουρκική παράνομη κατοχή και η κρίση εθνικής ταυτότητας στο νησί έρχονται να συμπληρώσουν το παζλ μιας νέας μορφής αποικίας. Δεν θα μπορούσε να μη ληφθεί υπόψη και η δράση διάφορων ΜΚΟ, συνήθως μέσω της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ευρύτερου ακαδημαϊκού χώρου, με διάφορα «ειρηνιστικά-πολυπολιτισμικά» γλεντάκια που αλλοιώνουν την ίδια τη χειραφετική πάλη. Παραμυθάκια για μικρά, ευέλικτα, παγκοσμιoποιημένα παιδάκια. Το ερώτημα είναι εάν μπορεί να υπάρξει ειρήνη και αλληλεγγύη μεταξύ καταπιεστών και καταπιεσμένων. Προφανώς και όχι, εκτός κι αν αντιστραφούν οι ερμηνείες των ορισμών ή γίνουμε ένα με αυτούς.

Στη σύγχρονη ανθρωπολογική σκέψη, μία παραδοχή έρχεται ουσιαστικά να νομιμοποιήσει τέτοιες πρακτικές, ως «αναπόφευκτες», ως απότοκο μίας μακροχρόνιας ιστορικής διεργασίας, αλλά και στο γεγονός ότι αποδεδειγμένα οδηγούμαστε σε μία περαιτέρω ετερότητα, αφού κάθε κοινωνία μετασχηματίζει τη δομή της με βάση τα προϋπάρχοντα εννοιολογικά εργαλεία3.  Μέχρι εδώ, δεν μπορεί παρά να υπάρξει σύγκλιση απόψεων. Παρ’ όλ’ αυτά, αναιρούνται δύο υψίστης σημασίας γεγονότα. Η πολιτική τοποθέτηση σε τέτοιου είδους πρακτικές και η πρόβλεψη. Μπορεί η ετερότητα να εξακολουθεί να υπάρχει, αφού οι κοινωνίες έρχονται να οικειοποιηθούν το ξένο, αλλά η εμβέλεια της ετερότητας είναι όλο και πιο περιορισμένη. Επίσης, σε βάθος χρόνου, η δομή μπορεί να είναι ολοένα και πιο ανοιχτή, κυρίως λόγω της αυξημένης τεχνολογικής προόδου και της μετανάστευσης. Η νεολαία απαρνιέται όλο και περισσότερο τον δικό της πολιτισμικά ορισμένο τρόπο σκέψης. Ειδικότερα τώρα, που η γλώσσα, ως ένας πολύ σημαντικός παράγοντας ετερότητας, έρχεται να απλουστευθεί ή και να αγγλοποιηθεί.

Στη νεωτερικότητα, όπου ένας συρφετός από αντιφατικές ταυτότητες πλασάρονται στις μάζες, για να χαλιναγωγήσουν τα αντιστασιακά μας φρονήματα, τίποτα δεν μπορεί να νομιμοποιηθεί και να γίνει αποδεκτό. Πόσο μάλλον σε ένα νησί όπου η κατοχή και η μαυρίλα του τρώει τα σωθικά. Ούτε και θα γίνουν αποδεκτές, χωρίς μάχη τουλάχιστον, θεωρίες νεολαίων σπουδασμένων εις τας Αγγλίας ή γαλουχημένων στην παράνοια και παρακμή της ελλαδικής και κυπριακής νεοφιλελεύθερης Αριστεράς, που θέλουν να κάνουν κουμάντο στις ζωές μας. Να κάνουν την Κύπρο έναν τόπο χωρίς ιστορικότητα και, ακολούθως, χωρίς αυτόνομο μέλλον4.  Ή θα καταφέρουμε να βρούμε τρόπους να αναπαραχθούμε ως κοινωνία, μετασχηματίζοντάς την αρμονικά, ή θα μας καταστρέψει η νεωτερικότητα. Βίαια.

Τσακιτζής

Στήλη: Κακούργα κοινωνία

  1. Το μη εξηγήσιμο είναι αμφιλεγόμενο, αφού η αλλαγή οπτικής γωνίας μπορεί να το καταστήσει δομικά αιτιατό.
  2. Sahlins, M., Ιστορικές μεταφορές και μυθικές πραγματικότητες, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2008.
  3. Appadurai, A., Νεωτερικότητα χωρίς σύνορα. Πολιτισμικές διαστάσεις της παγκοσμιοποίησης, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2014.
  4. Απόλυτη αυτονομία ενός πολιτισμού δεν μπορεί να υπάρξει, αφού η διάχυση υπήρχε και θα υπάρχει. Το θέμα είναι να προσαρμοστούν αρμονικά οι εξωτερικές επεμβάσεις και η διαφύλαξη σημαντικών συνισταμένων του πολιτισμού, όπως η γλώσσα και ο τρόπος σκέψης, τα αισθητικά κριτήρια, ούτως ώστε να διασφαλιστεί μία όσο το δυνατόν πιο ομογενοποιημένη συνέχεια.
Advertisements

Σχολιαστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s