Η εθνική ταυτότητα υπό το πρίσμα της ηθικής του χρήματος | ΕΝΩΣΙΣ Απριλίου

στις

apache-indians-1

Η κρίση εθνικής ταυτότητας στο νησί δεν πορεύεται αυτόνομα, όπως πολλοί θα υπέθεταν. Οι πολλές αντιφάσεις που εσωκλείει η εποχή μας επιτρέπουν μία μεγαλύτερη ρευστότητα στη σύστασή της. Ζητήματα σαν αυτό δεν μπορούν να μελετηθούν έξω από την ιστορία, δηλαδή έξω από τα συμβάντα και τα συμφραζόμενά τους, αλλά και τους συμβολισμούς που εμπεριέχουν αυτά εντός της κοινωνίας. Εντός της ιστορικής έρευνας εντάσσεται και η προσάρτηση των διαφορετικών δυνατοτήτων που είχε το παρελθόν σε αντίστιξη με την τελική κατάληξη που προέκυψε, αλλά και οι προβλέψεις, μέσω της γνώσης του παρελθόντος. Δεν μπορούν να παραγνωριστούν, όμως, οι διαφορετικές συγκυρίες που επηρεάζουν τη δυναμική των πληθυσμών. Άρα, η σύγχρονη κρίση ταυτότητας είναι σύγχρονο πρόβλημα, με τις δικές του συνδηλώσεις στο σήμερα, αλλά και το δικό του παρελθόν. Οι σχέσεις των στοιχείων που προκύπτουν δεν αλληλοεπηρεάζονται με μία γραμμική κίνηση, αλλά εντός ενός πολυδιάστατου, ευρύτερου πλαισίου.

Επιπρόσθετα, τίποτα δεν μπορεί να προκύψει εντελώς αυθαίρετα ή από τα πάνω προς τα κάτω, χωρίς μια προηγούμενη διεργασία, έστω και μικρής διαρκείας. Εξ άλλου, οι διαρκείς επανεννοιολογήσεις των υποκειμένων υπόκεινται αυστηρής διαπραγμάτευσης, καθώς σε καμία περίπτωση τα εξωτερικά ερεθίσματα ή οι εσκεμμένες επιβολές γίνονται αποδεκτά ασυζητητί. Η κατασκευή ή, καλύτερα, η επινόηση των ταυτοτήτων σε καμία περίπτωση δεν είναι μη πραγματική και μπορεί να νοηθεί μόνο εντός μίας λογικής βάσης. Αυτό τουλάχιστον ήταν αποδεδειγμένο μέχρι σήμερα, μόνο που πλέον τα όρια αυτής της λογικής βάσης ολοένα και διευρύνονται, αγγίζοντας διαστάσεις πολλές φορές άλογες και σε καμία περίπτωση βιωματικές.

Έτσι, η ταυτοτική κρίση που προέκυψε1 μπορεί να διαφανεί ιστορικά πριν από την εισβολή, ακόμη και πριν την έναρξη του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, όταν σύσσωμο το ΑΚΕΛ συνέπραττε με τους αποικιοκράτες στον διχασμό του νησιού όχι μόνο βάσει θρησκευτικών, αλλά και βάσει εθνοτικών κριτήριων, ξαναβάζοντας στο παιχνίδι των διεκδικήσεων την Τουρκία και εδραιώνοντας την κυριαρχία των Άγγλων αποικιοκρατών στο νησί.

Οι άρχουσες τάξεις του νησιού δεν μπορούσαν να βρουν καλύτερη ευκαιρία για να παρατείνουν την κυριαρχία τους, σε συνεργασία πάντοτε με τους κατακτητές. Ο συνεχιζόμενος εκδυτικισμός της κυπριακής κοινωνίας βρήκε τον κόσμο να παρακολουθεί λοβοτομημένος τα τεκταινόμενα, ζώντας το δικό του «κυπριακό όνειρο». Ο μετασχηματισμός της αντίληψης που υπήρχε για το χρήμα σε κάτι το οποίο είχε τη δύναμη να εκδικηθεί για τα χαμένα οικονομικά χρόνια της προσφυγιάς δίνει την ολοκληρωτική εικόνα της πολιτισμικής παρακμής, της κρίσης της εθνικής ταυτότητας και του ραγιαδισμού. Ο προσδιορισμός των ανθρώπων σε κάτι το εντελώς αυθαίρετο, χωρίς μία ιστορική βάση, έπαιξε τεράστιο ρόλο στην ευκολία της αποδοχής των νέων παραγωγικών δομών και στην παράλληλη εξάρτηση των τοπικών ελίτ από τις ξένες. Το εγχείρημα ήταν πολύ εύκολο, καθώς τα ξένα συμφέροντα έπεφταν σε ένα εν μέρει «πολιτισμικό κενό». Κάπως έτσι έγινε δυνατή και η απόλυτη σύνδεση του εθνικού αυτοπροσδιορισμού με την ανάλογή του τάξη –με βάση τα δικά τους κριτήρια– ωσάν να πάει πακέτο, χωρίς να δίδεται η δυνατότητα αυτόνομης πορείας και διαπραγμάτευσης αυτών των ταυτοτικών στοιχείων. Εννοώντας, προφανώς, τον αυτοπροσδιορισμό των «αριστερών» σε Κύπριους και των δεξιών σε «Έλληνες». Η ταξική συνείδηση δεν υπήρχε και δεν υπάρχει, πόσο μάλλον ως αδέσμευτο, πρωτογενές αναλυτικό εργαλείο. Αυτή η απόλυτα γενικευτική κατηγοριοποίηση, προτάσσει αυτό το στοιχείο διάκρισης της κοινωνίας σε μία αναθεωρημένη «α λα κυπριακά» αντίστιξη αριστερού και δεξιού.

Εντός των ανωτέρω μικρών διευκρινήσεων εντάσσεται και η κατασκευή του κυπριακού έθνους, η συνεπακόλουθη κρίση εθνικής ταυτότητας και η άρρηκτη σχέση της με τη νεοκυπριακή ηθικοποίηση του χρήματος. Ο νέος, λοιπόν, Κύπριος homo-economicus, μακριά από τα πολιτισμικά πρότυπα του λαού μας που διακατέχεται από απλότητα και αυτάρκεια, «λαϊκοποιεί» τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, όπως περίπου έκαναν και οι προτεστάντες κατά την άνοδο του δυτικού καπιταλισμού. Λέγοντας «λαϊκοποιεί» τον καπιταλισμό, εννοείται ότι παρά τη μετάβαση από την εργατική και αγροτική τάξη στα μεσαία και στα ανώτερα στρώματα, δεν υπήρξε καμία ουσιαστική μετατόπιση στο επίπεδο κοινωνικότητας και πολιτικής μόρφωσής του2. Η κατά τον Ρουσσώ ιδέα του «ευγενούς αγροίκου», που πριν μερικά χρόνια θα έβρισκε κανείς διάχυτη στην αγωνιστική μερίδα των Κυπρίων, μετατράπηκε στη λεγόμενη κυπριακή «ξυππασιά» του κατά τ’ άλλα λαϊκού Κύπριου. Έτσι, αποδεικνύεται περίτρανα το γεγονός ότι τα εννοιολογικά εργαλεία μίας πληθυσμιακής ομάδας, όντας διαφορετικά και πολιτισμικά ορισμένα, δίδουν και διαφορετικά αποτελέσματα στην επαφή τους με το καινούργιο. Εξ ου και ο κυπριακός αρχοντοχωριατισμός, ο οποίος μάταια προσπαθεί να μοιάσει στις δυτικές οικονομικές ελίτ.

Η οικονομία, χωρισμένη σε πεδίο παραγωγής και πεδίο κατανάλωσης, για τα κυπριακά δεδομένα έχει σχεδόν υπερβεί μελέτες που αποδεικνύουν ότι το πεδίο κατανάλωσης είναι πολιτισμικά ορισμένο, αφού οι ανάγκες και τα υλικά αγαθά ορίζονται από τις συγκεκριμένες ανάγκες ενός λαού. Η καταναλωτική μανία των Κυπρίων, σε συνδυασμό με την άγνοιά τους περί εθνοτικών και πολιτισμικών χαρακτηριστικών, ξέφυγε από τα όρια του δικού μας σημειωτικού συστήματος και της δικής μας καταναλωτικής παράδοσης, αγγίζοντας τα ακραία βιομηχανικά έθνη. Οδήγησε σε μία καρικατούρα ενός λαού που σέρνεται πίσω από τις δήθεν προοδευτικές κοινωνίες, ερωτοτροπώντας με τους ίδιους του τους φονιάδες και μισώντας τον ίδιο του τον εαυτό.

Τσακιτζής

Κακούργα κοινωνία

  1. Η άποψη περί κυπριακού έθνους μπορεί να θεωρηθεί και εντελώς ανεξήγητη, αφού δεν έχει καθόλου ιστορικό βάθος. Παρ’ όλ’ αυτά, υπήρχε μια συστηματική «προετοιμασία» που ολοκληρώθηκε με την παράλληλη ριζική αλλαγή των παραγωγικών σχέσεων και της οικονομίας του τόπου.
  2. Σε καμία περίπτωση δεν υποστηρίζεται η συσχέτιση ανώτερης τάξης και «εκλεπτυσμένων» συμπεριφορών. Η σύγκριση έγκειται στο γεγονός της αυξημένης πρόσβασης στη γνώση και της συνεπακόλουθης αλλαγής στον τρόπο σκέψης.

 

Advertisements

Σχολιαστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s