Γαστρίμαργος, Homo Gastronomicus | ΕΝΩΣΙΣ Μαΐου

στις

mystikos_deipnos_b=1

Θα πρέπει να βρούμε με ποιον θα φάμε και θα πιούμε,
πριν βρούμε τι θα φάμε και θα πιούμε.

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ

Από τις σκηνές των συμποσίων τις ζωγραφισμένες πάνω στους τοίχους του ανακτόρου της Πύλου και το φαγοπότι των μνηστήρων της Οδύσσειας μέχρι τις παραστάσεις της ευωχίας στους κρατήρες των Αθηνών και από τη λειτουργία της ομοτράπεζης σύναξης της Ορθοδοξίας έως τα παραδοσιακά γλέντια με μουσική και χορό στους πίνακες του Θεόφιλου, ξυπνά ένας κόσμος που φέρει μέσα του μια μυστηριακή ιερότητα. Η ολοκληρωτική κατάφαση της ζωής που εκθειάζεται μέσα από την αναπαράσταση των συνδαιτυμόνων της κάθε εποχής παραπέμπει στα δομικά χαρακτηριστικά του ελληνικού βίου. Ο άνθρωπος αποκτά την αίσθηση της πληρότητας μέσα από τη συνεύρεση που έχει σαν κεντρικό άξονα το φαγητό, ενώ από το υπέδαφος της εστίασης ξεπροβάλλει μια γεύση ζωής γεμάτη γιορτές, γλέντια, χαρές και λύπες, κουβαλώντας ήχους, αισθήματα, μνήμες που σ’ όλες τις περιστάσεις είναι εγγεγραμμένες στο συλλογικό υποσυνείδητο ως έκφραση ομοτιμίας, αυτοεκτίμησης και αυτογνωσίας. Μέσα από την ανάπτυξη του αισθήματος του ανήκειν, ο Έλληνας θα δει τον εαυτό του υπό το πρίσμα ενός αξιακού συστήματος που υποστυλώνεται από την επικούρεια προοπτική που δίνει προβάδισμα στο ομόσιτον εις βάρος της βρώσεως αυτής καθ’ εαυτής.

Ανκαι η δύναμη αυτoύ του εκφραστικού τρόπου εντοπίζεται κατ’ αρχάς στα αυστηρά όρια της βιολογικής διάστασης της ζωής, εισάγεται σε μία κοινωνική συνθήκη που τα χρειάζεται για να δομήσει τις δικές της αξίες, αντλώντας την ισχύ της από τα σημεία μιας βιολογικής αντικειμενικότητας. Διαχρονικά, ο χώρος της αναγωγής της ανάγκης για τροφή σε κοινωνική τελετουργία, που προκύπτει μέσα από την επικοινωνία των συνδαιτυμόνων, θα αποτελέσει για τον Έλληνα μια θεμελιώδη εκδοχή του βίου του. Το γεύμα είναι συνυφασμένο μ’ έναν τρόπο που καθρεφτίζει μια πολύ συγκεκριμένη στάση ζωής. Η ισότητα των ανθρώπων που βρίσκονται κοντά ο ένας στον άλλον, γύρω από ένα τραπέζι, παραπέμπει σε μια σφιχτοδεμένη κοινότητα που διαπερνάται από μια μορφή ενέργειας, μέσα στην οποίαν εξανεμίζονται τα όρια ανάμεσα στο άτομο και την ομάδα.

Στην Ορθοδοξία ο άρτος και ο οίνος, δύο τόσο απλές αλλά τόσο σύνθετης σημασίας «τροφές», έχουν τη δύναμη να νοηματοδοτούν κοινωνικές σχέσεις και θα τεθούν στο κέντρο της λατρευτικής ζωής, μέσω της Θείας Κοινωνίας, όπου μεταβάλλονται σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Η συμμετοχή στο κοινό σώμα της Εκκλησίας, μέσω της οποίας βιώνεται η μυστηριακή και θρησκευτική ιεροτελεστία, αντιδιαστέλλει το ατομικό με το συλλογικό –όπως το σκότος με το φως– και οδηγεί στη μετατροπή της τυπικά κοινωνικής λειτουργίας σε αχανή έκφραση πίστης και συλλογικότητας.

Ο προτεινόμενος από την Εκκλησία –τόσο εκείνη του Δήμου όσο και εκείνη των χριστιανικών χρόνων– τρόπος του κατ’ αλήθεια βίου συν-μαρτυρείται στο πλαίσιο της αλληλέγγυας κοινωνίας, απηχώντας παράλληλα μιαν ανάγκη για προσφορά που υπερβαίνει την έννοια της κατανάλωσης. Παράλληλα, λειτουργεί ως πόλος αναφοράς με υπαρξιακή συνέπεια ηθικού χαρακτήρα, συγκροτώντας στην πράξη πολιτισμικές πρακτικές που αισθητοποιούν τη σχέση του ανθρώπου με τον χρόνο και τον συνάνθρωπο και συμβολίζουν τη διαφορετικότητα, την ιστορική συνέχεια, αλλά και την ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον.

Αντίθετα και με την έννοια που το γεύμα γίνεται μέρος έκφρασης του ιδιαίτερου χαρακτήρα κάθε κοινωνικού σχηματισμού, η ζωή μέσα στο πλαίσιο της δυτικής κοινωνίας κυριαρχείται από την άκριτη προσήλωση στο οικονομικό είναι και γίγνεσθαι.

Η ανάδυση της ωφελιμιστικής ηθικής των ημερών μας, που εμφανίζεται ως πηγή παραμορφώσεων της ανθρώπινης ανιδιοτέλειας, μοιραία μπολιάζει και τον χαρακτήρα των ομοσίτων με σωρεία χαρακτηριστικών από την κουλτούρα της κατανάλωσης.

Ο υπαινικτικός χώρος της προσφοράς και της αποδοχής απουσιάζει από αυτήν την εμπορευματοποιημένη εκδοχή της ζωής, ενώ μέσα στη σφαίρα του εύλογου ατομικού συμφέροντος κάθε δημιουργία δεσμού επενδύεται με καχυποψία, απογυμνώνοντας την κοινωνία από τον αλληλέγγυό της χαρακτήρα. Καθώς θα μαρτυρείται από το κοινό αίσθημα μια αίσθηση αποξένωσης και κερματισμού της εμπιστοσύνης ως ψυχικής βάσης της συλλογικότητας και της ατομικής υπέρβασης, η χαοτική απόσταση από τον συνάνθρωπο που είναι στην άλλην άκρη του τραπεζιού θα απολιθώνει τον δυναμικό χαρακτήρα της αντίληψης ότι το γεύμα αποτελεί ανταλλαγή ζωής που προκύπτει από το φυσικό ανακάτεμα εξάρτησης και εκτίμησης που απολήγει στην ανοχή προς τον συνάνθρωπο.

Έτσι, στον βαθμό που εξαλείφεται κάθε προοπτική οριζόντιας αλληλεγγύης, το απαστράπτον κενό καλύπτεται από έναν σωρό άψυχων πραγμάτων, καθώς η ύλη μπολιάζεται με τις ιδιότητες που κάποτε αποδίδονταν στο πνεύμα.

Στο πλαίσιο αυτό, η συμμετοχή στο κοινό ήθος της εστίασης του ανέλληνος κόσμου θα οριοθετηθεί πλέον με μοναδικό γνώμονα την απόλαυση στη λήψη τροφής, μετακινώντας την ουσία από την επικοινωνία προς τον ουρανίσκο.

Η αναγωγή του γεύματος στην υψηλότερη πολιτισμένη δραστηριότητα των δυτικών κοινωνιών, την οποίαν ασμένως δυστυχώς αποδέχτηκε και η Ανατολή με την πρόσληψη σωρείας μιμητικά στείρων αγκυλώσεων, θα κινηθεί προς τη μάλλον στυλιζαρισμένη εκδοχή της γαστροδουλίας. Η υποστασιακή αξία της σίτισης, που καθίσταται ανάλογη με την ποιότητα των εδεσμάτων, τη διαδικασία παράθεσης, την ατμόσφαιρα, την αυταρχική επιβολή της ευταξίας του χώρου, καθώς και την αξία του γεύματος, θα καθορίσει και την τελική αίσθηση της χιμαιρικής ευδαιμονίας των συνδαιτυμόνων.

Κηρύσσοντας την εποχή του απομονωμένου εαυτού, στίγματα του οποίου θα φέρει όλη η ιστορία της Δύσης, προετοιμάστηκε το έδαφος για να  εκβλαστήσει ο άνθρωπος που, ξεπερνώντας το μέτρο, αναδεικνύει τη γαστρονομία σε υπέρτατο αγαθό και μοναδική πηγή επίγειας ευτυχίας. Επιστρατεύοντας έναν σωρό νοητικές διεργασίες και μηχανισμούς ψυχολογικής εκλογίκευσης, θέτει σε λειτουργία τις αφομοιωτικές και προσαρμοστικές του λειτουργίες, πασχίζοντας να δικαιολογήσει τον νέο του ρόλο. Πρόκειται για τον Homo Gastronomicus, που δεν θα διστάσει να ντυθεί ένα Σάββατο βράδυ, να κάνει την κράτησή του για ένα άτομο σε ένα ωραίο εστιατόριο και να βρεθεί εκεί μόνος του, για να απολαύσει το γεύμα του. Ένας κώδικας που οι άνθρωποι στα μέρη μας ευτυχώς ακόμα δεν αποκρυπτογραφούν.

Α.Χ.

Εκ των αντιθέτων η αρμονία

Advertisements

Σχολιαστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s