Ο εμφύλιος στην Τουρκία είναι αναπόφευκτος | Ιούλιος 2016

στις

turkey-coup

Τείνει να γίνει παράδοση το ότι κάθε καλοκαίρι, είτε το θέλουμε είτε όχι, υπάρχουν σημαντικές πολιτικές εξελίξεις, είτε εντός του ελλαδικού χώρου είτε στις γύρω περιοχές. Η σημαντικότερη φετινή πολιτική εξέλιξη είναι το αποτυχημένο πραξικόπημα στην Τουρκία εναντίον του Ερντογάν. Ένα πραξικόπημα το οποίο έρχεται να κλείσει έναν ιστορικό κύκλο του παλαιού κεμαλισμού και να σφραγίσει την επικράτηση του νεοοθωμανισμού στη γείτονα χώρα. Για να αντιληφθεί κάποιος τι ουσιαστικά σημαίνει η πιο πάνω πρόταση, πρέπει να μελετήσει την ιστορική και πολιτική διαδρομή της Τουρκίας από την ίδρυσή της το 1923 μέχρι σήμερα.

Η αφετηρία του νεοοθωμανισμού και της διαμάχης ανάμεσα στους κεμαλιστές και τους ισλαμιστές ήταν η εισβολή στην Κύπρο το 1974. Τότε, πρωθυπουργός της Τουρκίας ήταν ο Ετζεβίτ και αντιπρόεδρος της κυβέρνησης ο ισλαμιστής Ερμπακάν, ο πνευματικός πατέρας του Ερντογάν. Από τότε και στο εξής, αναπτύσσεται μία διαμάχη ανάμεσα στους κοσμικούς κεμαλίστες και τους στρατηγούς, έναντι των πρωτοεμφανιζόμενων ως εκπροσώπων του ισλαμισμού ως πολιτική ιδεολογία. Έτσι, αυτή η διαμάχη, μέσα σε βάθος σαράντα χρόνων περίπου, μετέτρεψε ένα μεγάλο κομμάτι της τουρκικής κοινωνίας από κεμαλιστές σε ισλαμιστές και από κοσμικούς σε νεοοθωμανούς. Το αποκορύφωμα αυτής της μετατροπής είναι η άνοδος του Ερντογάν και η διατήρησή του στην εξουσία από το 2002 μέχρι σήμερα.

Η αρχική ανάπτυξη του ισλαμισμού ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980 από τον Τουργούτ Οζάλ. Ο κύριος λόγος ήταν η αποτυχία του κεμαλισμού να ενσωματώσει τις διάφορες μουσουλμανικές τάσεις μεν, αλλά με διαφορετική πολιτισμική και εθνική αναφορά. Η αφορμή ήταν η δημιουργία του PKK κυρίως. Έτσι, η αποτυχία του τετράπτυχου που καθόρισε ο Κεμάλ, «ένα έθνος – ένα κράτος – μία γλώσσα – μία θρησκεία», έφερε στην επιφάνεια την ανάπτυξη του κουρδικού κινήματος, το οποίο ζητούσε διά μέσου των όπλων την αυτοδιάθεσή του ως ξεχωριστή εθνότητα. Η απάντηση του τουρκικού κατεστημένου, το οποίο πλέον ανέλαβαν οι ισλαμιστές, ήταν η ανάδειξη της θρησκευτικής ταυτότητας ως κυρίαρχης, έτσι ώστε να ενοποιηθούν οι διαφορετικές εθνικές και ταξικές ταυτότητες κάτω από τη σκέπη του ήπιου Ισλάμ.

Η διαδικασία αυτή άρχισε με πρωτοβουλία του στρατού, όπου, μετά το πραξικόπημα του στρατηγού Εβρέν το 1980, άρχισαν να αναπτύσσονται ισλαμικά σχολεία και μεγάλα μουσουλμανικά τάγματα όπως εκείνο του Φετουλλάχ Γκιουλέν, που δεν ήταν μόνο εντός της Τουρκιάς, αλλά και στις τουρκόφωνες δημοκρατίες της κεντρικής Ασίας και της Ευρώπης. Αυτό καταδεικνύει την πρώτη μορφή απόπειρας ένταξης κάτω από την επιρροή της Τουρκίας όλων των γύρω μουσουλμανικών λαών.

Εκμεταλλευόμενος όλο αυτό το κλίμα που επικρατούσε για μία εικοσαετία, ο Ερντογάν εξελέγη το 2002 και συνέλαβε την πολιτική συγκυρία που θα τον έκανε παντοδύναμο στην περιοχή. Αναπτύσσει ραγδαία την οικονομία της χώρας σε μία ισχυρή νεοβιομηχανική δύναμη και, παράλληλα, η νέα ισλαμική ηγεμονία στηρίζεται στη δημιουργία μιας καινούργιας ισλαμικής τάξης επιχειρηματιών στην Ανατολή και τη Μ. Ασία. Όλα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα να ανεβεί το βιοτικό επίπεδο των λαϊκών στρωμάτων και κατ’ επέκταση την ενσωμάτωση των Κούρδων. Παρ’ όλα αυτά, αφού αρχικώς φάνηκε να ενσωματώνονται οι Κούρδοι, οι γεωπολιτικές εξελίξεις στο Ιράκ με την εισβολή των Αμερικάνων και τη δημιουργία ντε φάκτο κουρδικού κράτους και η εμπλοκή του Ερντογάν στον εμφύλιο της Συρίας αναζωπύρωσαν το κουρδικό ζήτημα και οι προσπάθειές του για ενσωμάτωση απέτυχαν.

Η μεγαλομανία του Ερντογάν, που είχε ως συνέπεια μία πολιτική επεκτατισμού και επεμβάσεων, οδήγησε στη σύγκρουση με το Ισραήλ, στη διάλυση των καλών σχέσεων με την Αίγυπτο και στη σύγκρουση με τον άλλοτε φίλο του Άσαντ.  Έτσι, η επιλογή-στρατηγική ενός ήπιου Ισλάμ τινάχτηκε στον αέρα, με αποκορύφωμα τη σύγκρουση με τον Γκιουλέν. Σύγκρουση που αποτέλεσε τη βάση για την έναρξη των αντιθέσεων. Οι οποίες αντιθέσεις εκφράστηκαν με πολλούς τρόπους, με αποκορύφωμα το αποτυχημένο πραξικόπημα.

Θα θέλαμε να τελειώσουμε με ένα ενδεχόμενο που, κατά την άποψή μας, είναι σχεδόν αναπόφευκτο. Μπορεί το αποτυχημένο πραξικόπημα να οδήγησε στην ενδυνάμωση του Ερντογάν και στην επιβολή της πολιτικής του, αλλά αυτό θεωρούμε ότι είναι βραχυπρόθεσμο και μακροπρόθεσμα θα οδηγήσει σε μεγάλη εμφύλια διαμάχη. Και αυτό διότι οι αντιθέσεις εντός της Τουρκίας είναι δομικές και η κοινωνία είναι διχασμένη εξαιτίας κυρίως του κουρδικού στοιχείου και άλλων. Το ερώτημα είναι πότε θα πάρει μεγάλες εκτάσεις η εμφύλια διαμάχη. Το ότι θα αναδυθεί στην επιφάνεια είναι σίγουρο.

Σάββας Σαββίδης

Φυσάει κόντρα

Advertisements

Σχολιαστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s